Liefde in tijd van oorlog

Oorlog brengt mensen samen, soms op de meest onverwachte momenten of onder onvoorstelbare omstandigheden. Volgens gegevens van het Nationaal Archief volgden bijna tweeduizend Nederlandse bruiden hun partner naar Canada aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, waaronder een tante van mij.

In Indië, tijdens de onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949) was dat niet anders, daar ontstonden ontmoetingen tussen jonge Hollandse mannen en Indische vrouwen toen de Nederlanders er verbleven. Binnen II-10 R.I. werden verschillende huwelijken gesloten tussen de jonge mannen en Indische vrouwen. Mijn grootouders zijn daarbij de eersten waaraan ik denk. Na de bevrijding van mijn grootmoeder uit een republikeins kamp in Malang leerden zij elkaar kennen. Het werd een relatie die werd bezegeld met een huwelijk in 1948, de geboorte van vijf kinderen en die een leven lang zou duren. Bijna vijftig jaar waren zij getrouwd.

Uiteraard eindigden er meer relaties in huwelijken. In de bataljonskranten lees ik gelukwensen van ouders gericht aan hun zoons en op dat moment nog onbekende schoondochters. De Indische kranten plaatsten familieadvertenties om zo het nieuws te verspreiden onder familieleden, vrienden en kennissen waarvan de woonplaats ver weg of soms zelfs onbekend was. Deze berichten gingen doorgaans gepaard met de vermelding van militaire rang, bataljon en soms zelfs de brigade, bijvoorbeeld ‘Marbrig’ (Marine Brigade).

Voor de echtgenotes bestond de mogelijkheid om later, op kosten van de Nederlandse staat naar Nederland te reizen. Weliswaar wanneer het de staat uitkwam, meestal tegelijk met de repatriëring van de overige bataljons. Er golden twee voorwaarden: het huwelijk moest gesloten zijn en toestemming van de legerleiding was nodig. Een verloving was niet genoeg. Door het ontbreken van toestemming of de tijd om te huwen, bleven verloofden achter. Een deel van hen trouwde later ‘met de handschoen’, waarbij een andere man fungeerde als ‘stand-in bruidegom’.

Al waren de tijden nog zo onzeker en zwaar, een ontmoeting kon uitgroeien tot liefde. Een band die jarenlang zou blijven bestaan.