Vorige week nam ik een weekje schrijfverlof. In deze week dacht ik aan het ‘groot verlof’ dat hoofdzakelijk Europese burgers kregen om ‘door te brengen in Europa’. Ik herinner mij dat ik in de memoires van een oudoom las over dit begrip ‘groot verlof’:

Zo zijn Elly en haar man Vic Burgemeestre (waar hij werkte weet ik niet) en Puck als baby ook nog eens met verlof naar Holland geweest! En jaloers dat we waren, maar ja, wij waren arm! De gelukkigen die geweest waren, vertelden dan – afhankelijk van het jaargetijde in Nederland – de meest spannende ijs- en sneeuwverhalen of prachtige reisverhalen over de Belgische grotten bij Dinant of zelfs de begraafplaats Campo Santo in Italië.

Niet iedere Europese medewerker kreeg een groot verlof toegekend. Burgemeestre, ambtenaar bij de Staats Spoorwegen had wel het geluk en kreeg een jaar verlof toegekend naar Nederland. Het gezin vertrok 17 oktober 1934 per Marnix van Sint Aldegonde naar Amsterdam, om 11 december 1935 per Johan van Oldenbarnevelt terug te keren.

De kranten stonden destijds vol met passagierslijsten van de schepen die verlofgangers vervoerden tussen Indië en Nederland. Had men geen familie in Nederland, dan werden zij ondergebracht in Den Haag. Van daaruit werden uitstapjes gemaakt en soms zelfs foto’s verstuurd van Indo-Europeanen gekleed in de meest dikke winterkleding om het koukleumen tegen te gaan.

Mijn oudoom schreef dat zijn ouders arm waren. Het gezin bestond uit tien kinderen, vader was eenverdiener en werkte als magazijnmeester bij de Serajoedal Stoomtram Maatschappij vanuit Poerwokerto. Om het gezin te onderhouden hadden zij een melkbedrijf aan huis.

Zijn vader probeerde in 1914 groot verlof te krijgen. Zijn werkgever moest er lang over beraadslagen, maar gaf een afwijzend antwoord. De beweegreden: ‘Fredriksz behoort tot de Indo-Europeanen. Noch hij, noch zijn echtgenoote zijn ooit in Europa geweest. Ik ben ervan overtuigd, dat een Europeesch verlof voor hem zou zijn uitgeloopen op een financieel bankroet, om van andere moeilijkheden niet te spreken.’ Weinig vertrouwen in hun medewerker, dat is duidelijk.

Heeft u ook familieleden die groot verlof hebben aangevraagd? En kregen zij dit ook?